كه نه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله تنها مبعوث به اهل « مكّه » بود ، و نه سورهء « جمعه » در « مكّه » نازل شده است . بعضى از مفسران نيز ، آن را به معناى « امّت عرب » در مقابل « يهود » و ديگران تفسير كرده‌اند . « 1 » [ أَنَاب : ] « جَسَداً ثُمَّ أَنَابَ » « أَنَاب » از مادّهء « إنابه » به معناى بازگشت به سلامت است . « 2 » [ إِنَابه : ] « دَعَوْا رَبَّهُمْ مُّنيبينَ إِلَيْهِ » « إِنَابه » از مادّهء « نوب » به معناى بازگشت مكرّر به چيزى است ؛ و اشارهء لطيفى به اين معنا مىباشد كه پايه و اساس در فطرت انسان ، توحيد و خداپرستى است ، و شرك امر عارضى است كه وقتى از آن قطع اميد مىكند خواه ناخواه به سوى ايمان و توحيد بازمىگردد . « 3 » [ إِنَاث : ] « مِنْ دُونِهِ إِلّآ إِنَاثاً » « إِنَاث » جمع « انثى » از مادّهء « انَث » ( بر وزن ادب ) به معناى موجود نرم و قابل انعطاف است ؛ و لذا هنگامى كه آهن در آتش نرم شود ، عرب مىگويد : « أَنَثَ الْحَدِيْدُ » و اگر به جنس زن ، اناث و مؤنث گفته مىشود ، به خاطر آن است كه جنس لطيف‌تر و انعطاف‌پذيرترى است . ولى بعضى از مفسران معتقدند كه قرآن در اينجا اشاره به بت‌هاى معروف قبائل عرب مىكند كه هر كدام براى خود بتى انتخاب كرده ، اسم مؤنثى را بر آن نهاده بودند . « 4 » [ أَنَام : ] « وَالأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنَامِ » « أَنَام » از مادّهء « أنَم » را بعضى ، به معناى « انسان‌ها » و بعضى ، به معناى « انس و جنّ » و گاه آن را به معناى « هر موجود ذىروح » تفسير كرده‌اند . البته ، جمعى از ارباب لغت و مفسران ، آن را به مطلق « خلق » نيز تفسير كرده‌اند ؛ ولى ، قرائن موجود و خطاب‌هاى سوره كه متوجّه انس و جنّ است نشان مىدهد كه منظور از آن در اينجا همان انس و جنّ است . « 5 » [ أنبات : ] « وَأَنْبَتْنَا فيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَّوْزُونٍ » ممكن است منظور از « انبات » ( روياندن ) در اينجا معناى وسيعى باشد كه همهء مخلوقاتى را كه خداوند در زمين ايجاد كرده است ، فرا گيرد . « انبات » و رويانيدن ، در مورد انسان ، به

--> ( 1 ) . آل عمران ، آيهء 75 ( ج 2 ، ص 720 ) ؛ جمعه ، آيهء 2 ( ج 24 ، ص 117 ) ( 2 ) . ص ، آيهء 34 ( ج 19 ، ص 300 ) ( 3 ) . روم ، آيهء 33 ( ج 16 ، ص 457 ) ( 4 ) . نساء ، آيهء 117 ( ج 4 ، ص 179 ) ( 5 ) . رحمن ، آيهء 10 ( ج 23 ، ص 121 )